ในโลกที่ผู้คนต่างดิ้นรนไขว่คว้าหาชัยชนะด้วยเล่ห์เหลี่ยมและหยาดเหงื่อ จนบางครั้งก็ลืมไปว่าการเดิมพันที่อันตรายที่สุดไม่ใช่การลงเงินทอง แต่คือการเอาวิญญาณไปผูกไว้กับกิเลสที่ไม่มีวันเติมเต็ม
มีนิทานกริมม์เรื่องหนึ่งเล่าถึงเซียนพนันตัวพ่อ ผู้ไม่เกรงกลัวแม้แต่มัจจุราชหรืออำนาจสวรรค์ เขาใช้ไพ่วิเศษท้าทายกฎเกณฑ์แห่งจักรวาลจนสั่นสะเทือนไปทั้งสามโลก เพื่อพิสูจน์ว่าชัยชนะที่ได้มาด้วยความลุ่มหลงนั้น… จะทิ้งร่องรอยบางอย่างไว้ในใจมนุษย์ไปตลอดกาล กับนิทานกริมม์เรื่องฮันเซลนักพนัน
เนื้อเรื่องนิทานกริมม์เรื่องฮันเซลนักพนัน
กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว มีชายคนหนึ่งที่มีชีวิตอยู่เพื่อการเสี่ยงโชคเพียงอย่างเดียว จนผู้คนต่างขนานนามเขาว่า “ฮันเซลนักพนัน” เขาเล่นพนันเสียจนบ้านและทรัพย์สินทุกอย่างปลิวหายไปในอากาศ
และในวันสุดท้ายก่อนที่เจ้าหนี้จะมาไล่เขาออกจากบ้านนั่นเอง พระผู้เป็นเจ้าและนักบุญปีเตอร์ได้เสด็จผ่านมาและขอพักแรมที่บ้านของเขา
ฮันเซลตอบอย่างตรงไปตรงมาว่า “สำหรับข้า พวกท่านจะพักก็ได้นะ แต่ข้าไม่มีเตียงให้นอน และไม่มีอะไรให้กินหรอก” พระผู้เป็นเจ้าทรงบอกว่าไม่เป็นไร เดี๋ยวพวกท่านจะซื้ออาหารมาเอง ฮันเซลจึงตกลง นักบุญปีเตอร์ยื่นเงินให้เขา 3 เหรียญ แล้วบอกให้เขาไปซื้อขนมปังที่ร้านเบเกอรี่
แต่ทว่า… ระหว่างทางฮันเซลดันเดินผ่านก๊วนนักพนันที่เพิ่งจะกินรวบสมบัติเขาไป พวกนั้นตะโกนเรียก “ฮันเซล มานี่สิ มาเล่นด้วยกันหน่อย!”
ฮันเซลชะงักแล้วถามว่า “พวกเจ้ายังจะอยากได้เงินอีก 3 เหรียญในมือข้าอีกรึ?” แล้วเขาก็เดินเข้าวงไปเฉยเลย! ผลน่ะเหรอ? เรียบร้อยครับ เงินซื้อขนมปังหายวับไปกับตา
เมื่อกลับมาถึงบ้าน ฮันเซลทำเนียนก้มลงคุ้ยเขี่ยตามร่องน้ำแถวบ้าน แสร้งทำเป็นว่าเงินหล่นหาย แต่พระผู้เป็นเจ้าทรงทราบดีว่าเขาเอาไปลงขวดโหลหมดแล้ว นักบุญปีเตอร์จึงให้เงินเขาอีก 3 เหรียญ คราวนี้ฮันเซลยอมไปซื้อขนมปังมาให้จริง ๆ
และเมื่อพระองค์ถามถึงไวน์ ฮันเซลก็ถอนใจบอกว่า “ถังไวน์ในบ้านว่างเปล่าหมดแล้วขอรับ” แต่พระองค์กลับบอกให้เขาลงไปดูในห้องใต้ดิน และเมื่อฮันเซลลองเปิดก๊อกดู ไวน์รสเลิศที่สุดเท่าที่เขาเคยลิ้มลองก็ไหลออกมาอย่างน่ามหัศจรรย์!
รุ่งเช้าก่อนจะออกเดินทาง พระผู้เป็นเจ้าทรงเมตตาและอนุญาตให้ฮันเซลขอพรได้ 3 ประการ พระองค์ทรงคาดหวังว่าเขาจะขอให้ได้ไปสวรรค์หรือขอให้หลุดพ้นจากบาป แต่ฮันเซลกลับขอสิ่งที่ทำเอานักบุญปีเตอร์ถึงกับกุมขมับ
“พรข้อแรก ข้าขอสำรับไพ่ที่เล่นยังไงข้าก็ชนะ!” ฮันเซลกล่าวอย่างกระตือรือร้น “ข้อสอง ข้าขอเข้าลูกเต๋าที่ข้าจะสั่งให้แต้มออกมาเป็นอะไรก็ได้ตามใจนึก! และข้อสุดท้าย ข้าขอต้นไม้ที่ใครก็ตามปีนขึ้นไปแล้วจะลงไม่ได้ จนกว่าข้าจะสั่ง!”
พระผู้เป็นเจ้าทรงประทานพรให้ตามคำขอแล้วเสด็จจากไปพร้อมนักบุญปีเตอร์
หลังจากนั้นฮันเซลก็เริ่มต้นเส้นทาง “เซียนพนัน” อย่างจริงจัง เขาออกตระเวนชนะพนันไปทั่วสารทิศ จนในเวลาไม่นานเขาก็ได้ครอบครองทรัพย์สินไปเกือบครึ่งโลก!
ความรวยและความขลังของเขาโด่งดังไปถึงหูนักบุญปีเตอร์ที่ต้องรีบทูลพระผู้เป็นเจ้าว่า “ท่านขอรับ เรื่องนี้ปล่อยไว้ไม่ได้แล้ว หมอนี่จะชนะจนครอบครองโลกทั้งใบ และสุดท้ายท่านนั่นแหละที่จะเป็นฝ่ายเสียโลกไปให้เขา!”
เมื่อเห็นว่าฮันเซลเริ่มมีอำนาจล้นโลก สวรรค์จึงตัดสินใจส่ง “เทพแห่งความตาย” ลงมาเพื่อยุติเส้นทางนักพนันของเขา พญามัจจุราชมาปรากฏตัวต่อหน้าขณะที่ฮันเซลกำลังคุมวงไพ่อย่างเมามัน “ฮันเซล หมดเวลาของเจ้าแล้ว ออกมากับข้าเดี๋ยวนี้!” เทพแห่งความตายสั่ง
ฮันเซลเหลือบมองด้วยหางตาแล้วตอบนิ่งๆ ว่า “ได้เลยท่านมัจจุราช แต่รอให้ตาไพ่นี้จบก่อนเถอะ ระหว่างรอท่านก็ปีนขึ้นไปเก็บผลไม้บนต้นไม้นั่นสิ จะได้มีอะไรเคี้ยวเล่นระหว่างทางไปปรโลกไง” มัจจุราชหลงกลปีนขึ้นไปทันที แต่พอจะลงกลับพบว่าร่างกายถูกตรึงติดกับกิ่งไม้ด้วยมนตร์วิเศษ!
ฮันเซลปล่อยให้เทพแห่งความตายติดอยู่บนนั้นนานถึง 7 ปี! ตลอดเจ็ดปีนั้นไม่มีมนุษย์คนไหนบนโลกตายเลย คนเจ็บก็ไม่ตาย คนแก่ก็อายุยืนจนหนังเหี่ยวแต่ลมหายใจยังอยู่ เพราะไม่มีเทพแห่งความตายสามารถมารับดวงวิญญาณไปได้
นักบุญปีเตอร์ต้องมาอ้อนวอนพระผู้เป็นเจ้าให้จัดการเรื่องนี้เสียที พระองค์จึงสั่งให้ฮันเซลปล่อยเทพความตายลงมา
ฮันเซลเดินไปใต้ต้นไม้แล้วแหงนหน้ามองพญามัจจุราชที่ใบหน้าซีดเผือดด้วยความโกรธแค้น “ว่าไงท่าน! ติดอยู่บนนั้นลมเย็นสบายดีไหม? เอาเถอะ ข้าเห็นแก่พระเจ้าหรอกนะ… ลงมาได้!”
ทันทีที่เท้าแตะพื้น มัจจุราชพุ่งเข้าตะครุบคอฮันเซลทันทีพลางคำราม “เจ้ามนุษย์โอหัง! เจ้ากล้าขังข้าไว้บนกิ่งไม้เหมือนนกโง่ๆ นานถึงเจ็ดปี วันนี้ข้าจะกระชากวิญญาณเจ้าให้จมดิ่งลงสู่ก้นบึ้งที่ลึกที่สุด!” ฮันเซลยังไม่ทันได้อ้าปากเถียง วิญญาณของเขาก็ถูกกระชากกระเด็นออกจากร่างในพริบตา ดวงวิญญาณของฮันเซลลงสู่ปรโลกทันทีโดยไม่ให้ตั้งตัว
วิญญาณของฮันเซลลอยไปถึงประตูสวรรค์และเคาะประตูเรียก แต่พอนักบุญปีเตอร์เห็นว่าเป็นใครก็รีบไล่ส่ง “ไปไกลๆ เลย! ที่นี่ไม่รับนักพนัน!”
เขาจึงเร่ร่อนไปที่นรกชั้นกลาง (Purgatory) แต่พวกวิญญาณที่นั่นก็รำคาญเสียงหัวเราะเยาะหยันของเขาจนไล่เขาออกมาอีก
สุดท้ายเขาไปจบที่ “นรกขุมลึก” ของลูซิเฟอร์ พญามารเห็นเขาถือไพ่วิเศษติดมือมาด้วยเลยนึกสนุกท้าดวลพนันกัน แต่มีหรือที่ลูซิเฟอร์จะสู้ของวิเศษที่ขอพรมาจากพระเจ้าได้
เมื่อนรกขุมลึกยอมเปิดรับ ฮันเซลก็เดินเข้าไปพร้อมสำรับไพ่วิเศษ ลูซิเฟอร์หัวเราะร่าด้วยเสียงอันดัง “ข้าได้ยินชื่อเสียงเจ้ามานาน ฮันเซลนักพนัน อยากลองเสี่ยงดวงกับจ้าวแห่งนรกดูหน่อยไหม?”
ฮันเซลแสยะยิ้มพลางกรีดไพ่เสียงดัง “ท่านมีอะไรจะเสียล่ะลูซิเฟอร์? เพราะถ้าท่านเริ่ม ข้าบอกเลยว่าข้าไม่ได้มาเพื่อแพ้” หลังจากดวลกันไม่กี่ตา ลูซิเฟอร์ถึงกับสบถเมื่อไพ่ในมือพ่ายแพ้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า
ฮันเซลชนะพนันจนกวาดเอา “สมุนปีศาจ” ทั้งหมดมาเป็นข้ารับใช้ ราชาแห่งนรกต้องเสียสมุนปีศาจหลังค่อมหน้าตาประหลาดไปทีละตนสองตน ฮันเซลตะโกนก้อง “เอาล่ะพวกเจ้า! ตอนนี้พวกเจ้าเป็นสมุนของข้าแล้ว หยิบไม้ยาวๆ มา! เราจะบุกขึ้นไปพังประตูสวรรค์กัน!”
ฮันเซลนำทัพปีศาจกระทุ้งประตูสวรรค์จนเสียงดังไปถึงบัลลังก์ นักบุญปีเตอร์รีบวิ่งมาดูที่ช่องมอง “ฮันเซล! หยุดเดี๋ยวนี้! เจ้าจะทำสวรรค์พังหมดแล้ว!”
“ก็เปิดประตูสิท่าน!” ฮันเซลตะโกนสวน “ถ้าไม่ให้ข้าเข้า ข้าจะให้ลูกน้องข้ากระทุ้งจนพื้นสวรรค์ร้าวไปถึงห้องนอนท่านเลย!”
เพื่อตัดรำคาญ สวรรค์จึงยอมเปิดประตูให้เขาเข้า แต่ไม่นานนักเสียงโห่ร้องก็ดังระงมไปทั่ววิมาน ฮันเซลปูผ้าตั้งวงพนันกลางถนนสีทอง “เอ้า! เหล่านางฟ้าเทวดาทั้งหลาย ใครอยากรวยทางลัดมาทางนี้! ไพ่นี้เล่นง่าย จ่ายจริงนะจ๊ะ!”
นักบุญปีเตอร์ถึงกับกุมขมับทูลพระผู้เป็นเจ้าว่า “ไม่ได้การแล้วท่าน! หมอนี่มันชวนเหล่านางฟ้าเล่นพนันจนงานการไม่ทำ แถมยังจะพนันเอาปีกเทวดามาเป็นของรางวัลอีก ถ้าไม่จับมันโยนลงไป สวรรค์จะกลายเป็นบ่อนพนันที่ใหญ่ที่สุดในจักรวาลแน่!”
วงพนันชวนนางฟ้าเทวดาเล่นไพ่จนสวรรค์วุ่นวายโกลาหลยิ่งกว่าเดิม
สุดท้ายพระผู้เป็นเจ้าทรงหมดความอดทน สั่งให้จับเขาโยนลงมาจากสวรรค์ด้วยแรงมหาศาล ร่างวิญญาณของเขาแตกกระจายเป็นล้านๆ เสี่ยง และเศษเสี้ยววิญญาณที่เต็มไปด้วยกิเลสเหล่านั้นเองที่ลอยเข้าไปสิงสู่ในตัวมนุษย์ จนกลายเป็นต้นกำเนิดของ “เหล่านักพนัน” ที่เราเห็นกันอยู่ทุกวันนี้!
นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า…
นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า… ความลุ่มหลงในสิ่งใดสิ่งหนึ่งจนขาดสติ (ในที่นี้คือการพนัน) สามารถกลืนกินชีวิตและจิตวิญญาณของมนุษย์ได้จนหมดสิ้น แม้ฮันเซลจะมีไหวพริบจนสามารถเอาชนะได้ทั้งความตายและปีศาจ แต่เขากลับไม่เคยได้รับความสงบสุขที่แท้จริงเลยแม้แต่ในสวรรค์หรือนรก
เรื่องนี้สะท้อนว่า “กิเลสที่ฝังรากลึกนั้นน่ากลัวกว่าความตาย” เพราะมันจะติดตามเราไปทุกที่ และสุดท้ายเศษเสี้ยวของพฤติกรรมเหล่านั้นก็ยังคงวนเวียนและส่งต่อเป็นมรดกทางบาปมาสู่ผู้คนรุ่นหลังอย่างไม่มีวันจบสิ้น
อ่านต่อ: คอลเลกชันนิทานกริมม์ที่นี่ taleZZZ.com
ที่มาของนิทานเรื่องนี้
นิทานกริมม์เรื่องฮันเซลนักพนัน (อังกฤษ: Gambling Hansel) เป็นนิทานที่รวบรวมโดยพี่น้องตระกูลกริมม์ลำดับที่ 082 KHM จากคำบอกเล่าในแถบแคว้นบาวาเรีย ซึ่งสะท้อนภาพลักษณ์ของนักพนันในยุคโบราณที่มักถูกมองว่าเป็นพวกที่มีพลังขับเคลื่อนบางอย่างเหนือมนุษย์ทั่วไป โดยนำเอาความเชื่อทางศาสนามาล้อเลียนในเชิงตลกร้ายเพื่อชี้ให้เห็นว่า “นิสัยถาวร” ของคนนั้นเปลี่ยนยากยิ่งกว่ากฎของนรกหรือสวรรค์
โครงเรื่องนี้จัดอยู่ในประเภทนิทานกลุ่ม “The Master Gambler” ที่มักเล่าถึงตัวเอกที่ใช้เล่ห์เหลี่ยมเอาชนะสิ่งเหนือธรรมชาติ ซึ่งเป็นธีมที่ได้รับความนิยมอย่างมากในยุโรปยุคกลาง เพื่อระบายความอัดอั้นของชาวบ้านต่อโชคชะตาที่คาดเดาไม่ได้ โดยตัวละคร “ฮันเซล” ไม่ได้ถูกสร้างมาเพื่อให้คนเอาเยี่ยงอย่าง แต่มีไว้เพื่อเสียดสีความโลภมืดบอดที่ทำให้คนกล้าท้าทายแม้กระทั่งมัจจุราชหรือพระผู้เป็นเจ้าเพียงเพื่อชัยชนะในเกมกระดาน
ในเชิงวัฒนธรรม บทสรุปที่วิญญาณของฮันเซลแตกกระจายไปสิงสู่อยู่ในตัวนักพนันทั่วโลก ถือเป็นการใช้จินตนาการอธิบายปรากฏการณ์ทางสังคม (Mythological explanation) ว่าเหตุใด “ความลุ่มหลงในการพนัน” ถึงเป็นสิ่งที่หยั่งรากลึกและขจัดให้หมดไปไม่ได้เสียที เพราะมันถูกฉีดขาดเป็นเศษเสี้ยววิญญาณที่คอยกระซิบอยู่ข้างหูมนุษย์ทุกคนนั่นเอง
คติธรรม: “ชัยชนะเหนือพญามัจจุราชอาจทำได้ด้วยเล่ห์กล แต่ชัยชนะเหนือใจที่ละโมบตน คือสิ่งที่นักพนันไม่เคยทำสำเร็จ”